Kennisontwikkeling - Het wegingskader

Het wegings­kader onvrijwil­lige zorg:

een online tool die helpt in het meenemen van het cliëntperspectief in de besluitvorming.

De zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking moet zoveel mogelijk op vrijwillige basis plaatsvinden. Soms kunnen mensen met ernstige dementie of een verstandelijke beperking niet (meer) zelf aangeven wat goed voor hen is. Zorgverleners helpen ze dan bij die keuzes, met als doel onvrijwillige zorg alleen in te zetten als het echt niet anders kan.

Het toepassen van onvrijwillige zorg vraagt om het maken van een optimale afweging, hiervoor is in 2019 het Wegingskader ontwikkeld. Een online tool waarin de zorgverlener in een aantal stappen informatie verzamelt over gedrag, verzet, beleving, waarneming en het perspectief van de cliënt in relatie tot de inzet van onvrijwillige zorg. Het Wegingskader helpt om op gestructureerde wijze het gesprek met zorgverleners en familie aan te gaan over het perspectief van de cliënt, en antwoord te krijgen op vragen als ‘Ervaart de cliënt onvrijwillige zorg?’ en ‘Zo ja, hoe vervelend denk jij dat hij of zij dit vindt?’.

Toepassing van het Wegingskader maakt het mogelijk om het cliëntperspectief expliciet en meer transparant mee te wegen in de besluitvorming rondom onvrijwillige zorg en richt zich op de groep cliënten met ernstige verstandelijke of cognitieve beperkingen (bij wie het aankomt op het ‘lezen van gedrag’).

De Wet Zorg en Dwang

De Wet Zorg en Dwang (per 1 januari 2020) is er op gericht om zo min mogelijk onvrijwillige zorg in te zetten voor kwetsbare cliëntengroepen, zoals mensen met dementie. Binnen het stappenplan van de Wet Zorg en Dwang wordt per cliënt en situatie bekeken wat alternatieven zijn voor onvrijwillige zorg en als deze er niet zijn, wat dan de minst ingrijpende vorm van onvrijwillige zorg is. Deze afweging wordt voor het grootste deel vanuit professioneel perspectief gemaakt, en veel minder vanuit het perspectief van de cliënt.

Belevingsonderzoek Dwang in de Zorg

De ontwikkeling van het Wegingskader is voorafgegaan door het Belevingsonderzoek Dwang in de Zorg. In dit onderzoek is middels een literatuurstudie, een concept mapping studie en een vignetstudie onderzocht hoe het cliëntperspectief zo maximaal mogelijk betrokken kan worden bij het nadenken over (alternatieven voor) onvrijwillige zorg en de besluitvorming over de inzet daarvan. De onderzoeksresultaten vormden, tezamen met professionele afwegingen, de bouwstenen van het eerste concept Wegingskader.

Het Wegingskader is door het UNO-VUmc, in samenwerking met de Academische werkplaats Leven met een Verstandelijke Beperking (Tranzo, Tilburg University) ontwikkeld. In samenspraak met de praktijk is gewerkt aan een verdere fine-tuning van het Wegingskader en in 2020 wordt gewerkt aan verder implementatie- en effectonderzoek in de praktijk.

Het Wegingskader is in de ouderenzorg gericht op mensen met dementie en:

  • Toetst of de zorg onvrijwillig is
  • Helpt bij het maken van de afweging wat de minst ernstige vorm van onvrijwillige zorg is
  • Helpt te beslissen of je moet starten of doorgaan met deze manier van zorg verlenen